PARK KULTUROWY - spotkanie z EKSPERTAMI


3 października w Urzędzie Miasta Krakowa odbyła się organizowana przez Małopolską Okręgową Izbę Architektów RP oraz Fundację Aktywnych Obywateli imienia J. Dietla konferencja pod hasłem "Park kulturowy jako metoda zarządzania przestrzenią". Była ona okazją do spotkania z ekspertami – zarówno praktykami z Krakowa, którzy z sukcesem wprowadzili u siebie Park Kulturowy Stare Miasto, jak i przedstawicielami miast, które są właśnie w trakcie podejmowania uchwał oraz wprowadzania przepisów parku kulturowego.

Wśród obecnych na spotkaniu byli reprezentanci władz Krakowa oraz osoby związane z pracami nad krakowskim Parkiem Kulturowym Stare Miasto, przedstawiciele Fundacji Aktywnych Obywateli i  Małopolskiej Okręgowej Izby Architektów RP. Byli również goście z Gdańska, Łodzi i Wrocławia. Zakopane reprezentowało aż 14 osób, między innymi: Przewodniczący Rady Miasta - Jerzy Zacharko, Miejski Konserwator Zabytków - Tamara Rzucidło, Przewodniczący Komisji Ekonomiki, Urbanistyki i Rozwoju – Maciej Rzankowski, pracownik Biura Prawnego Miasta Zakopane – Maciej Tokarz, Prezes Podhalańskiego Oddziału Towarzystwa Opieki nad Zabytkami – Agata Wolak, Prezes Stowarzyszenia Zakopiańskie Perspektywy – Iwona Pawłowska, Prezes Tatrzańskiej Izby Gospodarczej – Agata Wojtowicz oraz wiele innych osób, które są szczególnie zainteresowane uporządkowaniem Zakopanego.

Zaproszonych gości przywitali: Marcin Kwaśny, prezes Fundacji Aktywnych Obywateli oraz Borysław Czarakcziew, przewodniczący Małopolskiej Okręgowej Izby Architektów RP.

W pierwszej części spotkania urzędnicy krakowscy zaprezentowali swoje doświadczenia związane z tworzeniem Parku Kulturowego Stare Miasto.

Magdalena Sroka - Wiceprezydent ds. Kultury i Promocji Miasta opowiedziała o pracach nad parkiem kulturowym prowadzonych w Krakowie od 2004 roku. Uchwałę o utworzeniu parku kulturowego podejmuje Rada Gminy w oparciu o zapisy Ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca 2003 r. (art. 16 ust. 1, 2, 6 oraz art. 17). Każdorazowo dla obszarów, na których utworzono park kulturowy należy obowiązkowo sporządzić  plan zagospodarowania przestrzennego. Kraków przyjął uchwałę o Parku Kulturowym Stare Miasto (tworząc nowe prawo lokalne) 7 grudnia 2011 roku, natomiast przepisy zaczęły obowiązywać 7 czerwca 2012 roku. 6 przejściowych miesięcy poświęcono na niezbędne przygotowania, informowanie i przekonywanie mieszkańców. Dały one też możliwość dostosowania się do nowych zasad wszystkim, których przepisy miały dotyczyć (właściciele, przedsiębiorcy, dzierżawcy).
Pani Sroka podkreśliła potrzebę utworzenia specjalnego zespołu, do zadań którego należy między innymi inwentaryzacja istniejących elementów, ustalenie ich stanu prawnego, informowanie społeczeństwa o prowadzonych pracach, współpraca z mediami, spotkania ze wszystkimi zainteresowanymi, nadzór nad wprowadzaniem nowych przepisów oraz ich egzekwowanie, bieżące kontrole i inwentaryzacja. W Krakowie taki zespół został stworzony w ramach funkcjonujących już wydziałów Urzędu Miasta - składa się z dziesięciu osób reprezentujących: Wydział Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Wydział Spraw Administracyjnych, Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego, Zarząd Infrastruktury Komunalnej i Transportu, Zarząd Budynków Komunalnych oraz Straż Miejską Miasta Krakowa. Dodatkowo, w ramach zespołu, powstała też niewielka jednostka zajmująca się działaniami operacyjnymi w terenie.
Pani Wiceprezydent zaznaczyła też konieczność prowadzenia szerokich działań informacyjnych oraz pozyskania przychylności mieszkańców. W Krakowie stworzono ogólnodostępny punkt informacyjny przy Urzędzie Miasta, w którym eksperci odpowiadali na wszystkie pytania i rozwiewali wątpliwości dotyczące parku kulturowego. Zespół operacyjny osobiście odwiedzał właścicieli i przedsiębiorców, którym tłumaczył dlaczego ich reklamy muszą zostać zmienione lub usunięte i których przekonywał do słuszności porządkowania przestrzeni publicznej, pokazując dobre przykłady zgodnych z przepisami reklam.
Prelegentka podkreśliła również potrzebę bardzo dokładnego opisania w uchwale co jest dozwolone, a co nie oraz szczegółowego określenia obowiązujących zakazów i wytycznych - co i w jaki sposób ma być chronione w obrębie parku kulturowego. Trzeba też konsekwentnie egzekwować prawo - właścicieli krakowskich kamienic, którzy nie chcieli dostosować się do nowych przepisów upominano, wzywano do usunięcia reklam, a w ostateczności karano mandatami (bez wyjątków).

Jako druga głos zabrała Elżbieta Koterba – Wiceprezydent ds. Rozwoju Miasta Krakowa. Opierając się na doświadczeniach związanych z pracami w Krakowie, doradzała utworzenie planu zagospodarowania przestrzennego dla danego terenu oraz opracowanie planu ochrony jeszcze przed wprowadzeniem przepisów parku kulturowego. Podobnie jak poprzedniczka podkreśliła ogromne znaczenie uzyskania poparcia mieszkańców dla nowych regulacji. Niezbędna są akcje edukacyjne, informacyjne i promocyjne, konsultacje oraz spotkania ze wszystkimi, których będzie dotyczył park kulturowy. Mieszkańcy muszą być przekonani o celowości wprowadzania nowego prawa oraz o korzyściach jakie ono im przyniesie. Pani Koterba zdecydowanie odradzała wprowadzanie parku kulturowego „na siłę”, przy sprzeciwie mieszkańców, właścicieli i przedsiębiorców – takie rozwiązanie mogłoby przynieść więcej komplikacji i szkód niż pożytku.

Następnie swoje wieloletnie doświadczenia zaprezentował były plastyk miejski Krakowa, Jacek Maria Stokłosa. Opowiedział o swojej batalii z reklamami oraz pracach nad wytycznymi (dopuszczalne wymiary, kolorystyka, materiały), które każdorazowo samodzielnie sprawdzał. Osobiście przygotowywał zapisy do Zarządzenia numer 20/2004 Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 12 stycznia 2004 r. w sprawie zasad użytkowania i ochrony przestrzeni publicznej historycznego zespołu Miasta Krakowa – dokumentu, którego zapisy przeniesiono następnie do uchwały o Parku Kulturowym Stare Miasto. Pan Stokłosa podkreślał potrzebę opracowania przez ekspertów (plastyków, architektów, konserwatorów) szczegółowych zasad – wymiarów, kolorów, odstępów, dopuszczalnych materiałów, miejsc umieszczania i konfiguracji reklam montowanych na obszarze parku kulturowego (szczegółowe załączniki graficzne). Uchwała musi być skutecznym narzędziem zrozumiałym i możliwym do zrealizowania przez wszystkich, których ma dotyczyć. Należy dokładnie zdefiniować stosowane pojęcia. Język musi być jasny, a zapisy szczegółowe i jednoznaczne, aby nie utrudniać dostosowywania się do nowych przepisów ani egzekwowania ich przez odpowiednie służby. Uchwała o parku kulturowym tworzy lokalne prawo, które wprowadza możliwość karania mandatami osób niestosujących się do niego. To właśnie mandat, lub w wielu przypadkach nawet tylko groźba mandatu, okazały się w Krakowie niezwykle skuteczne. Park kulturowy dał też możliwość (w przeciwieństwie do wcześniejszych krakowskich zarządzeń) wprowadzenia regulacji w przestrzeni miejskiej niezależnie od formy własności – obowiązuje zarówno na terenach należących do miasta jak i będących własnością prywatną. Pan Stokłosa ubolewał, że dotychczasowe przepisy i postępowania administracyjne (metody stosowane między innymi przez nadzór budowlany) okazały się zawodne i mało skuteczne, a samorządy z założenia nie mają wpisanej w swoje zadania i funkcje ochrony przestrzeni publicznej. Dlatego też wielokrotnie podkreślał korzyści płynące z podjęcia uchwały o parku kulturowym i zachęcał do tego wszystkich zebranych.

 Filip Szatanik - Wicedyrektor Wydziału Informacji, Turystyki i Promocji Miasta Krakowa przedstawił niezwykle interesującą prezentację dotyczącą systemu informacji publicznej zrealizowanego przez Kraków podczas wprowadzania parku kulturowego. Ponieważ bezsprzecznie nowe regulacje stanowią ograniczenie dla przedsiębiorców, właścicieli nieruchomości i mieszkańców, konieczne jest przekonanie społeczności do słuszności ich wprowadzania. Niezbędna jest dobra komunikacja między urzędnikami a mieszkańcami. Decyzje powinny być podejmowane przez władze miasta otwarcie i w jasny sposób komunikowane. Pan Szatanik podzielił się „dobrymi praktykami” i zaprezentował sprawdzone przez Kraków skuteczne metody:
  • akcja „Reklama za reklamę” – jeszcze przed wprowadzeniem uchwały przykłady „dobrych reklam” nagradzano poprzez umieszczenie na miejskiej stronie internetowej
  • komunikacja – we wszystkich mediach miejskich (strona miasta, gazeta miejska, profil w mediach społecznościowych) pojawiały się na bieżąco komunikaty o podejmowanych decyzjach, działaniach, statystyki, materiały informacyjne, prowadzone były też rozmowy z mieszkańcami; każdorazowo przygotowywano komunikaty i notatki dla prasy; szeroko informowano o wszystkich wydarzeniach towarzyszących i wzbudzano zainteresowanie inicjatywą
  • kiedy uchwałą wchodziła w życie, rozprowadzano wśród mieszkańców materiały informacyjne, a Straż Miejska dwukrotnie (w pewnym odstępie czasowym) wręczała ulotki przedsiębiorcom i właścicielom nieruchomości
  • w Urzędzie Miasta stworzono punkt informacyjny, w którym każdy zainteresowany mógł uzyskać wszystkie informacje na temat parku kulturowego i związanych z nim procedur
Zdobyte poparcie opinii publicznej i mediów zaowocowało zmniejszeniem oporu mieszkańców, ich zainteresowaniem i zaangażowaniem we wprowadzanie nowego prawa oraz spowodowało, że Kraków stał się tematem licznych artykułów, debat o przestrzeni publicznej i reklamowym chaosie, a przede wszystkim wzorem do naśladowania dla innych miast.

W zastępstwie nieobecnego Jana Janczykowskigo – Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, wystąpił Zbigniew Myczkowski z Instytutu Architektury Krajobrazu Politechniki Krakowskiej, który opowiedział o planie ochrony – istotnym elemencie parku kulturowego. Zgodnie z art. 16 pkt. 3 Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca 2003 r. „Wójt (burmistrz, prezydent miasta), w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków, sporządza plan ochrony parku kulturowego, który wymaga zatwierdzenia przez radę gminy.”

O walce z reklamami „w terenie” i praktycznej pracy Zespołu Kontrolnego ds. Parku Kulturowego Stare Miasto opowiedziała jego koordynatorka Anna Włodarczyk z Wydziału Kultury i Dziedzictw Narodowego. Przed wprowadzeniem uchwały pracownicy jednostki zinwentaryzowali wszystkie elementy umieszczone na obszarze przyszłego parku, ustalono też ich stan prawny. Do bieżących zadań zespołu należy przede wszystkim przeprowadzanie kontroli w zakresie przestrzegania procedur i przepisów obowiązujących na terenie parku kulturowego, powiadamianie o nieprawidłowościach w realizacji uchwały właściwych komórek organizacyjnych Urzędu Miasta Krakowa i miejskich jednostek organizacyjnych, które mogą podjąć odpowiednia działania. Ciągle aktualizowany jest też wykaz istniejących reklam i prowadzone są akcje informacyjne. Pani Włodarczyk wspomniała również o przeszkodach i barierach jakie napotyka w swojej pracy – braku wiedzy i świadomości społeczeństwa, przyzwyczajeniu do nielegalnych nośników istniejących w przestrzeni miejskiej od wielu lat, ignorowaniu niskich mandatów oraz przekonaniu, że z własnością prywatną i na prywatnym terenie właściciel może zrobić wszystko. Swoją wypowiedź podsumowała podając statystyki świadczące o słuszności podjętej przez Kraków decyzji stworzenia Parku Kulturowego Stare Miasto i udowadniające skuteczność nowych przepisów – porównując lata 2011, 2012 i 2013 widocznie zmniejszyła się liczba wszystkich elementów umieszczonych na Trakcie Królewskim i zwiększył się procent nośników legalnych.

Andrzej Adamczyk – Poseł na Sejm RP opowiedział o prezydenckim projekcie Uchwały o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem narzędzi ochrony krajobrazu uszczegóławiającej dotychczasowe definicje oraz przepisy chroniące polski krajobraz i wprowadzającej dodatkowe regulacje. Projekt jest już po konsultacjach społecznych i po pierwszym czytaniu, do jego rozpatrzenia została też powołana sejmowa podkomisja nadzwyczajna.

W drugiej części spotkania swoje doświadczenia oraz plany porządkowania przestrzeni w innych miastach prezentowali zaproszeni goście.

Niezwykle interesujący materiał przedstawił Architekt Miasta Wrocławia – Piotr Fokoczyński. Wrocław bardzo dokładnie przeanalizował i zdiagnozował swoją obecną sytuację. Okazało się, że wielu problemów dotyczących przestrzeni publicznej nie można rozwiązać, pomimo zarządzeń wydawanych przez Prezydenta Miasta, opinii i działań Architekta Miasta oraz Koordynatora Projektu Plastycznego Wystroju Miasta, a także mimo współpracy z firmami reklamowymi. Z tego powodu zdecydowano  o konieczności utworzenia Parku Kulturowego Stare Miasto. Uchwała ma zostać podjęta już w styczniu 2014 roku, natomiast przepisy mają zacząć obowiązywać po 12 miesiącach. W projekcie bardzo dokładnie określono uwarunkowania i zakazy dotyczące prowadzenia na obszarze parku kulturowego robót budowlanych, handlu i gastronomii, szczegółowo opisano zasady umieszczania reklam oraz sposób korzystania z parku kulturowego. Plan ochrony zostanie stworzony w późniejszym czasie przez ekspertów – architektów, plastyków i konserwatorów zabytków.  Pan Fokoczyński nawiązał do Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca 2003 r., w której znajdują się przepisy stanowiące podstawę do tworzenia parków kulturowych. Podobne jak Pani Anna Włodarczyk, doradzał stworzenie planu przed parkiem aby uniknąć (jeśli kolejność będzie odwrotna) konieczności zawieszenia postępowań w sprawach wydawania warunków zabudowy na danym terenie do czasu utworzenia planu.

Łódź reprezentowali panowie związani z niezwykłym i innowacyjnym przedsięwzięciem Nowe Centrum Łodzi - Roman Wieszczek, Błażej Moder i Bartosz Brzozowski. Ten ogromny projekt architektoniczno-budowlany ma być realizowany na terenie śródmieścia i obejmować kwartał o powierzchni ponad 100 ha. Od podstaw i w najdrobniejszych szczegółach przygotowywany jest miejscowy plan zabudowy. W ramach przebudowy powstanie między innymi nowy dworzec Łódź Fabryczna, który w całości znajdzie się pod ziemią. Zrewitalizowane zostaną również obiekty dawnej elektrociepłowni EC-1. Nowe Centrum ma być miejscem bezpiecznym, przyjaznym dla mieszkańców, bez ruchu samochodów, o wysokiej estetyce i jakości architektury. Wszystko podporządkowane będzie swobodzie przemieszczania się, a całość zaplanowano tak, aby Nowe Centrum tętniło życiem przez całą dobę.

O staraniach Zakopanego i potrzebie uporządkowania „Zimowej Stolicy Polski” opowiedział Przewodniczący Komisji Ekonomiki, Urbanistyki i Rozwoju – Maciej Rzankowski. Wyraził nadzieję, że uda się podjąć uchwałę o stworzeniu Parku Kulturowego Krupówki jeszcze w tym roku i podziękował wszystkim prelegentom za przekazane doświadczenia i cenne rady.

Spotkanie podsumował Dyrektor Wydziału Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Miasta Krakowa i równocześnie Przewodniczący Zespołu ds. Parku Kulturowego Stare Miasto - Stanisław Dziedzic. Ostrzegł wszystkich planujących wprowadzenie parku kulturowego przed czekającą ich ciężką pracą i trudnymi decyzjami. Jednocześnie zapewnił, że efekty tych działań będą na pewno satysfakcjonujące i przyniosą wiele korzyści każdemu miastu i jego mieszkańcom. Podkreślał też konieczność prowadzenia prac na bieżąco. Przed wprowadzeniem uchwały niezbędne są drobiazgowe przygotowania (między innymi inwentaryzacja i ustalenie stanu prawnego istniejących reklam, kampania informacyjna), ale po wprowadzeniu nowych przepisów również na bieżąco trzeba sprawdzać i inwentaryzować nowo pojawiające się reklamy, przeprowadzać wizyty u właścicieli nieruchomości, informować, przekonywać, a także egzekwować prawo (upominać a nawet karać mandatami). Poradził między innymi wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych o uprawnienie Straży Miejskiej do wystawiania mandatów łamiącym zasady obowiązujące w parku kulturowym.

Na koniec przewodniczący Małopolskiej Okręgowej Izby Architektów RP pożegnał zebranych, a prowadzący Dawid Hajok z FAO zaprosił na kolejne spotkania na temat porządkowania przestrzeni publicznej, zachęcił zebranych do tworzenia parków kulturowych i do dzielenia się związanymi z tym doświadczeniami.

Więcej na temat działań Tatrzańskiej Izby Gospodarczej oraz spotkań dotyczących Parku Kulturowego Krupówki i walki z chaosem reklamowym znajdą Państwo tutaj:
PARK KULTUROWY – porządkujemy Zakopane
Co Zakopane traci przez wszechobecne reklamy
Park Kulturowy Krupówki - posprzątajmy salon Zakopanego z chińszczyzny i reklam


 
Joomla SEO by AceSEF