Kampania #ZakopaneBezSmogu

Wszystkich, którzy chcą czystego powietrza pod Tatrami zapraszamy na stronę www.zakopanebezsmogu.pl
 
Jak dołączyć do kampanii?
- nagraj film, w którym zachęcasz Zakopane do walki ze smogiem
- opublikuj w publicznym poście na swoim profilu na Facebooku z hasztagiem #ZakopaneBezSmogu
Tak oznaczone filmy staną się częścią kampanii i trafią na stronę zakopanebezsmogu.pl
 
Razem zmobilizujemy samorząd do przyjęcia uchwały antysmogowej!
Zakopane Bez Smogu wspierają już m.in. Beata Sadowska, Stanisław Karpiel-Bułecka, Andrzej Bargiel, Krzysztof Materna, Ania Rusowicz, Magdalena Schejbal, Rafał Sonik, Adam Wajrak i Magdalena Derezińska-Osiecka.
 
Zakopane należy do 10 miast o najbardziej rakotwórczym powietrzu w Polsce!

Głównym źródłem smogu na Podhalu jest spalanie węgla i drewna dla celów grzewczych. Problemem jest także proceder palenia śmieci.
W skład smogu wchodzą trujące związki chemiczne: tlenki siarki, tlenki azotu, tlenek węgla, metale ciężkie, sadza oraz trudno opadające pyły – PM10  oraz PM2.5, a także silnie rakotwórczy benzo(a)piren.
Oddychanie zanieczyszczonym powietrzem może przyczynić się m.in. do zawału serca, udaru mózgu, chorób układu oddechowego. Przy wysokich stężeniach zanieczyszczeń z domu nie powinny wychodzić kobiety w ciąży, dzieci, osoby starsze i cierpiące na choroby układu krążenia i układu oddechowego.
Średnioroczne stężenie rakotwórczego benzo(a)pirenu wynosi w Zakopane 916% dopuszczalnego poziomu. Zakopiańczycy przyjmują przeciętnie taką dawkę tej rakotwórczej trucizny, jakby wypalali rocznie około trzech i pół tysiąca papierosów, co w przeliczeniu na dzień daje prawie pół paczki papierosów wypalanych przez każdego mieszkańca, w tym przez dzieci!

Polecamy strony:
Kampania #ZakopaneBezSmogu
Podhalański Alarm Smogowy
oraz  Podhalański Alarm Smogowy na Facebooku


Kampania #ZakopaneBezSmogu. Pytania i odpowiedzi


1. Jakie są cele kampanii #ZakopaneBezSmogu?

Celem kampanii #ZakopaneBezSmogu jest doprowadzenie do sytuacji, aby w perspektywie kilku lat przez cały rok można było oddychać w Zakopanem czystym powietrzem. Zakopane ma szansę stać się pierwszą w Polsce górską miejscowością turystyczną, która nie ma problemu ze smogiem. Chcemy, aby krystalicznie czyste powietrze było wizytówką Zakopanego. Dzięki temu wzrośnie prestiż miasta oraz jego konkurencyjność w stosunku do innych kurortów polskich i zagranicznych. Co ważne, zdecydowanie poprawi się także zdrowie mieszkańców. Zyska na tym także lokalny rynek pracy.  

2. Kto organizuje kampanię #ZakopaneBezSmogu?

Organizatorami kampanii oraz jednocześnie podmiotami finansującymi kampanię są Polska Zielona Sieć i Lokalna Organizacja Turystyczna Made in Zakopane. Kampanię firmuje Podhalański Alarm Smogowy, który jednak nie posiada osobowości prawnej - jest inicjatywą Polskiej Zielonej Sieci wspieraną przez grupę aktywistów z Podhala. Kampania nie jest wspierana (finansowo czy w jakikolwiek inny sposób) przez firmy zajmujące się działalnością w branży grzewczej czy w branży odnawialnych źródeł energii. Kampania jest neutralna technologicznie – nie wspiera żadnej konkretnej technologii czy rodzaju instalacji. Wyłącznym kryterium oceny proponowanych przez kampanię działań jest ich wpływ na jakość powietrza. Należy zauważyć, że Geotermia Podhalańska jest członkiem Tatrzańskiej Izby Gospodarczej, która jest z kolei partnerem kampanii. Jednak ten fakt nie ma wpływu na postulowane przez organizatorów kampanii rozwiązania systemowe. Kampania nie ma na celu np. faworyzowanie geotermii nad innymi czystymi źródłami ciepła.  

Partnerami merytorycznymi kampanii są:
•    Polskie Towarzystwo Chorób Płuc - założona w 1934 roku organizacja skupiająca obecnie ok. 1100 lekarzy - specjalistów chorób płuc,
•    HEAL Polska - organizacja ekspercka zajmująca się wpływem zanieczyszczeń powietrza na zdrowie,
•    Polski Alarm Smogowy - koalicja lokalnych alarmów smogowych, do której należy Podhalański Alarm Smogowy, skupiająca inicjatywy obywatelskie na rzecz czystego powietrza z różnych miast Polski; m.in. z Krakowa, Rabki-Zdroju, Wrocławia, Rybnika, Katowic.
 
Ponadto partnerami kampanii jest szereg organizacji i podmiotów lokalnych:
•    Stowarzyszenie im. M. Karłowicza w Zakopanem,
•    Tatrzańska Izba Gospodarcza,
•    Podhalańskie Towarzystwo Opieki nad Zabytkami,
•    Kampania Pociąg-autobus-góry,
•    Skitourowe-Zakopane.pl,
•    Biegówki pod Tatrami,
•    Schronisko Górskie PTTK w Dolinie Pięciu Stawów Polskich.

3. Jak osiągnąć poprawę jakości powietrza?

Chcemy, aby Zakopane prowadziło kompleksową walkę ze smogiem w oparciu o wszystkie dostępne środki prawne i finansowe. Taka strategia powinna się składać z czterech elementów:

grafika1
Grafika nr 1: Czyste powietrze w Zakopanem do 2020 roku w czterech krokach. Źródło: www.zakopanebezsmogu.pl


Uchwała antysmogowa – czyli ustanowienie jednolitych reguł gry dla wszystkich mieszkańców. Nie postulujemy takiego jak w Krakowie całkowitego zakazu używania paliw stałych. Postulujemy ustanowienie ambitnych standardów emisyjnych dla instalacji grzewczych, które w 2020 roku będą wyłącznie dopuszczone na terenie miasta.

Dofinansowanie dla mieszkańców na wymianę źródła ciepła – możliwe źródła pozyskania finansowania są opisane w Planie Gospodarki Niskoemisyjnej dla Zakopanego, przyjętym przez Radę Miasta 18 grudnia 2015 roku (np. Regionalny Program Operacyjny dla Woj. Małopolskiego, środki NFOŚiGW oraz WFOŚiGW, środki własne gminy). Należy po te środki sięgnąć.

Dofinansowanie dla mieszkańców na termomodernizację domów  - dzięki termomodernizacji zmniejszy się zapotrzebowanie na ciepło, przez co mieszkańcy będą mogli zaoszczędzić na rachunkach na ogrzewanie. Źródła finansowania również wskazane są w Planie Gospodarki Niskoemisyjnej dla Zakopanego (np. program RYŚ).

Dopłaty do rachunków dla najbiedniejszych - miasto powinno przygotować program dopłat do rachunków za ogrzewanie dla najgorzej usytuowanych mieszkańców miasta. Podobny program dopłat przygotowano dla mieszkańców przy okazji wprowadzenia uchwały antysmogowej w Krakowie.

4. Jak wprowadzić postulowane zmiany?

W pierwszej kolejności należy rozpocząć rozmowy z Marszałkiem Województwa Małopolskiego nt. przygotowania uchwały antysmogowej dla Zakopanego. Przyjęcie uchwały antysmogowej leży w gestii sejmiku województwa. Uchwała antysmogowa powinna być przygotowana w porozumieniu z miastem Zakopane.
Miasto Zakopane powinno równolegle starać się o dostępne środki na wymianę pieców węglowych (m.in. z Regionalny Program Operacyjny dla woj. małopolskiego) oraz na termomodernizację domów. Uchwała mogłaby zacząć obowiązywać w 2020 roku, a w przypadku nowych budynków – w niedługim czasie po podjęciu uchwały, po krótkim okresie vacatio legis. Dzięki takiemu rozwiązaniu zakopiańczycy mieliby kilka lat na dostosowanie się do nowych standardów emisyjnych.

5. Kiedy powinny nastąpić poszczególne postulowane działania?

I połowa 2016 – uchwała antysmogowa dla Zakopanego; standardy emisyjne zaczynają już obowiązywać dla nowo powstałych budynków na terenie miasta
2016-2017 – pozyskanie przez miasto środków na dofinansowanie wymiany źródeł ciepła i termomodernizacji
2017-2020 – wymiana źródeł ogrzewania w mieście, w tym rozwój geotermii oraz sieci gazowniczej, przeprowadzenie programu termomodernizacji
2020 – wejście w życie uchwały w stosunku do wszystkich budynków w mieście

6. Jaka powinna być treść uchwały antysmogowej?

Najlepsze rozwiązanie to ustanowienie standardu emisyjnego na poziomie 20 mg/m3. Ten standard wykluczałby w praktyce używanie węgla dla celów grzewczych w mieście. Mieszkańcy mogliby korzystać z: geotermii, gazu, pomp ciepła, kotłów na pelet, oleju opałowego, prądu czy instalacji hybrydowych (pompa ciepła + panele PV).

grafika2
Grafika nr 2: Emisje pyłów z domowych urządzeń grzewczych [mg/m3]. Dane: Polska Izba Ekologii. Grafika: Polski Alarm Smogowy


7. Co Zakopane zyska na uchwale antysmogowej?

Poprawa wizerunku: Zakopane pierwszym w Polsce kurortem górskim bez smogu
Zakopane ma szansę stać się pierwszą w Polsce górską miejscowością turystyczną, która rozwiązała problem smogu. Czyste powietrze może stać się wizytówką miasta i stanowić przewagę konkurencyjną w stosunku do innych polskich i zagranicznych miejscowości turystycznych.

Poprawa zdrowia mieszkańców:
Zakopiańczycy odetchną pełną piersią. Dzięki poprawie jakości powietrza nastąpi ogólny wzrost jakości zdrowia i życia mieszkańców. Oddychanie zanieczyszczonym powietrzem powoduje szereg schorzeń i chorób, o których można przeczytać w dalszej części tego opracowania.

Rozwiązanie problemu raz na zawsze:
Ustanowienie ambitnych standardów emisyjnych dla wszystkich budynków w Zakopanem zapewni, że problem zostanie rozwiązany raz na zawsze. W przypadku braku uchwały antysmogowej jest wysoce prawdopodobne, że działania miasta okażą się nieefektywne. Problem może nie tylko nie zniknąć, ale nawet narastać! Proszę zauważyć, że przy braku standardów realnym zagrożeniem są:
- pozostanie przy niskosprawnych piecach węglowych sporej części mieszkańców, dla których wyłącznie stosowanie zachęt w postaci dofinansowania, nie będzie wystarczającym argumentem - gdyż z różnych względów (stare przyzwyczajenia, możliwość kontynuacji spalania odpadów w piecach starego typu, niska świadomość problemu smogu, obawy dot. finansowania ogrzewania i inne powody) nie zmienią ogrzewania nawet przy szerokich zachętach ze strony urzędu miasta,
- powracanie mieszkańców do niskosprawnych pieców węglowych, po okresie wynikającym z umowy dofinansowania, gdyż instalacje starego typu będą umożliwiały palenie węglem niskiej jakości oraz spalanie odpadów,
- powstawanie na terenie miasta nowych budynków z niskosprawnymi kotłami, które będą potęgować problem smogu. Zagrożenie to jest jak najbardziej prawdopodobne – wg Planu Gospodarki Niskoemisyjnej w latach 2010-2014 zasób mieszkań w Zakopanem wzrósł o 438 mieszkań, tj. o 3,6%, a powierzchnia mieszkalna wzrosła w tym czasie o 41,1 tys. m2, tzn. o 4,5%.

Obniżenie kosztów działania geotermii:
Obecnie dużym zarzutem mieszkańców wobec geotermii są wysokie koszty przyłączenia. Jest to m.in. spowodowane tym, że wiele domów w zasięgu działania geotermii nie decyduje się na przyłączenie obawiając się tychże kosztów. Mamy do czynienia z klasycznym przykładem „zamkniętego koła”. W efekcie jednostkowy koszt przyłączenia budynku jest wysoki i stanowi poważną barierę dla gospodarstw domowych. Dzięki ustanowieniu jasnych, przejrzystych zasad ogrzewania w mieście oraz zapewnieniu dofinansowania przyłączenia, ilość osób decydujących się na przyłączenie do geotermii gwałtownie wzrośnie, a koszt poszczególnych przyłączeń spadnie.

Dodatkowo, koalicja #ZakopaneBezSmogu zdecydowanie poprze zabiegi miasta Zakopane mające na celu zmianę priorytetów działania spółki Geotermia Podhalańska. Jej działalność w większym stopniu powinna polegać na realizacji misji walki ze smogiem m.in. poprzez rozwój sieci geotermalnej, a nie koncentrować się na wypracowywaniu zysku.

Pobudzenie lokalnego rynku pracy:
Realizacja tak szeroko zakrojonego programu wymiany źródeł ogrzewania oraz termomodernizacji pobudzi lokalny rynek pracy. Usługi budowlane: termoizolacyjne czy instalatorskie mają w dużej mierze charakter lokalny. Środki ze źródeł zewnętrznych w dużej mierze pozostaną tym samym na lokalnym rynku pracy.

Wykorzystanie unikalnej szansy na pozyskanie środków zewnętrznych:
W ciągu najbliższych kilku lat istnieje unikalna szansa na pozyskanie ogromnych środków na walkę z niską emisją: wymianę źródeł ciepła, termomodernizację domów czy rozwój odnawialnych źródeł energii. Regionalny Program Operacyjny dla Woj. Małopolskiego przeznacza na samą tylko likwidację niskosprawnych pieców węglowych aż 100 mln euro. Dla Zakopanego jest to sytuacja z gatunku „teraz albo nigdy” - w kolejnej perspektywie finansowej Unii Europejskiej (po 2020 roku) Polska nie otrzyma już tak dużego dofinansowania na rozwój niskoemisyjny.  

Poczucie sprawiedliwości wśród mieszkańców – wszyscy dbamy o ekologię:
Obecnie wielu mieszkańców, którzy stosują już proekologiczne rozwiązania czuje się rozczarowana i „oszukana”. Istnieje pewne poczucie niesprawiedliwości wobec skali zanieczyszczenia powietrza w wyniku spalania węgla i drewna oraz powszechności procederu palenia śmieci. „To ja płacę wyższe rachunki za geotermię/gaz/olej/pompę ciepła, a sąsiad nadal pali byle czym, truje nas wszystkich i na dodatek przyjmuje gości za bezcen?!” - takie poglądy są bardzo częste wśród mieszkańców, którzy stosują ekologiczne ogrzewanie. Uchwała antysmogowa spowoduje, że wszyscy mieszkańcy będą musieli stosować się do jednakowych reguł i zapewni sprawiedliwe zasady konkurencji.

Troska o mieszkańców znajdujących się w gorszej sytuacji materialnej
Kompleksowe ujęcie problemu, dofinansowanie zarówno wymiany ogrzewania, jak i termomodernizacji oraz stworzenie systemu dopłat do rachunków spowoduje, że gorzej usytuowani mieszkańcy nie będą pozostawieni sami sobie. To bardzo ważne, aby w staraniach o zapewnienie czystego powietrza nie zapominać o osobach, których dotyczy problem tzw. ubóstwa energetycznego. Poprzez kompleksowe działania ubóstwo energetyczne w Zakopanem zmniejszy się.

8. Czy powietrze w Zakopanem jest brudne?

Tak, Zakopane ma bardzo poważny problem z zanieczyszczeniem powietrza. Głównym źródłem smogu na Podhalu jest spalanie węgla i drewna dla celów grzewczych. Problemem jest także proceder palenia śmieci. Wg najnowszego raportu Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska opublikowanego w styczniu 2016 roku, Zakopane należy do 10 miast o najbardziej rakotwórczym powietrzu w Polsce. Średnioroczne stężenie silnie rakotwórczego benzo(a)pirenu wynosi 916% tzw. poziomu docelowego. Zakopiańczycy przyjmują przeciętnie taką dawkę tej rakotwórczej trucizny, jakby wypalali rocznie około trzech i pół tysiąca papierosów, co w przeliczeniu na dzień daje prawie pół paczki papierosów wypalanych przez każdego mieszkańca! W ciągu ostatnich 10 lat, liczba dni z przekroczeniem normy dla pyłu zawieszonego PM10 wahała się między 64 a 125 (prawo dopuszcza 35 dni z przekroczeniem normy). Zdarzają się dni, w których zanieczyszczenie przekracza dopuszczalną normę prawie pięciokrotnie. Przekroczona jest także średnioroczna norma dla pyłu PM2.5 (30 ug/m3 przy normie 25, w 2020 roku norma ta będzie wynosić 20 ug/m3).

grafika3Grafika nr 3: Zakopiański smog w liczbach. Dane: Generalny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ), Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie (WIOŚ). Oszacowanie dot. ilości wdychanego benzo(a)pirenu w przeliczeniu na papierosy: Polski Alarm Smogowy. Źródło grafiki: www.zakopanebezsmogu.pl

Głównym czynnikiem wpływającym w ostatnich latach na wzrost lub spadek liczby dni z przekroczeniami poziomu pyłów zawieszonych jest pogoda (cieplejsza lub zimniejsza zima). Należy ponadto zauważyć, że stacja pomiarowa monitoringu jakości powietrza jest zlokalizowana przy ulicy Sienkiewicza, przy górnej Równi Krupowej. Poziom zanieczyszczeń w dzielnicach położonych poniżej stacji monitoringu jest znacznie gorszy ze względu na kumulację zanieczyszczeń w zagłębieniach terenu. Pomiary wykonywane w Zakopanem przez naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego w grudniu 2014 roku wykazały, że różnica stężeń pyłów zawieszonych między okolicą górnej Równi Krupowej, a dolną stacją kolejki na Gubałówkę, czy ulicą Tatary może wynosić 200-300%. Choć pomiary w różnych punktach Zakopanego nie były wykonane jednocześnie, to jednak zostały one wykonane jednego dnia, w krótkich odstępach czasu i stąd mogą stanowić pewien materiał poglądowy. Należy zatem przyjąć, że wielu mieszkańców Zakopanego jest narażonych na dużo bardziej szkodliwe warunki życia niż wynikałoby to z pomiarów stacji monitoringu WIOŚ.  

grafika4
Grafika nr 4: Wyniki pomiarów zanieczyszczenia powietrza pyłem zawieszonym PM10 wykonane przez naukowców z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego dnia 5 grudnia 2014 roku w różnych punktach Zakopanego. Źródło: Podhalański Alarm Smogowy  


9. Czym jest smog?

W skład smogu wchodzą groźne dla zdrowia związki chemiczne, takie jak: tlenki siarki, tlenki azotu, tlenek węgla, metale ciężkie, sadza oraz trudno opadające pyły – PM10  oraz PM2.5, a także silnie rakotwórczy i mutagenny benzo(a)piren.

10. Kiedy powstaje smog?

Najczęściej do powstawania smogu dochodzi w bezwietrzny dzień przy dużej wilgotności powietrza. W układach barycznych wysokiego ciśnienia występują prądy zstępujące, które prowadzą do osiadania powietrza. Takie warunki uniemożliwiają odpływ zanieczyszczeń, które koncentrują się na danym obszarze. Szczególnie zagrożone są tereny takie jak Zakopane: położone w kotlinach, dolinach bądź innych zagłębieniach terenu.

grafika5
Grafika nr 5: Smog nad Zakopanem na początku stycznia 2016 roku. Fot. Jan Danek


11. Co oznaczają skróty PM10 i PM2.5?

PM10 to pył zawieszony (j. ang.: particulate matter) o średnicy 10 mikrometrów, tzn. jest on 5-8 razy mniejszy niż średnica ludzkiego włosa. Z kolei PM2.5 to pył zawieszony o średnicy 2.5 mikrometrów, tj. o średnicy 20-35 razy mniejszej niż wynosi średnica ludzkiego włosa.

12. Czym się różnią pyły PM10 i PM2.5?

Średnicą, ale też wpływem na zdrowie. Pył PM10 przedostaje się do organizmu przede wszystkim przez drogi oddechowe. Cząstki pyłu przenikają do płuc i akumulują się w górnych odcinkach dróg oddechowych. Natomiast pył zawieszony PM2.5 przenika do krwioobiegu i najgłębszych partii płuc i tam jest akumulowany, stanowiąc poważny czynnik chorobotwórczy. Osiada na ściankach pęcherzyków płucnych utrudniając wymianę gazową, powodując podrażnienie naskórka i śluzówki, zapalenie górnych dróg oddechowych oraz wywołując choroby alergiczne, astmę, nowotwory płuc, gardła i krtani. Stacja pomiarowa Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska prowadzi monitoring stężeń pyłu PM10. Przyjmuje się, że stężenie pyłu zawieszonego PM2.5 stanowi ok. 70% poziomu stężenia pyłu zawieszonego PM10.

13. Jak zanieczyszczenia powietrza wpływają na zdrowie?

Oddychanie zanieczyszczonym powietrzem jest bardzo szkodliwe dla zdrowia. Szacuje się, że w ciągu roku powoduje ono przedwczesną śmierć ok. 47 tysięcy Polaków, czyli jest przyczyną co dziesiątego zgonu w naszym kraju (dane Europejskiej Agencji Środowiska). Dla porównania - na polskich drogach ginie rocznie ok. 3 tysięcy ludzi.
Najbardziej narażone na zanieczyszczenia powietrza są dzieci, kobiety w ciąży i osoby starsze. Negatywny wpływ zanieczyszczeń odnotowuje się już na etapie życia płodowego, poprzez zahamowanie wzrostu płodu, jego rozwoju fizycznego i psychicznego, obniżenie masy urodzeniowej, a nawet przedwczesny poród.

grafika6
Grafika nr 6: Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie. Źródło: Podhalański Alarm Smogowy


14. Jakie choroby  i dolegliwości zdrowotne powoduje smog?

Zanieczyszczenie powietrza powoduje liczne negatywne skutki dla zdrowia człowieka, m.in.:
  • Działa rakotwórczo, zanieczyszczenie powietrza stanowi drugą po paleniu papierosów najpoważniejszą przyczynę raka płuc,
  • Powoduje uszkodzenia układu oddechowego, układu krążenia czy układu nerwowego człowieka,
  • Jest czynnikiem wywołującym alergię, astmę, a także przyczynia się do zaostrzenia przewlekłego zapalenia oskrzeli, niewydolności oddechowej bądź paraliżu układu krwionośnego,
  • Powoduje kaszel, złe samopoczucie, uczucie senności,
  • Wpływa na gorsze wyniki w nauce dzieci i młodzieży szkolnej.

15. W innych miejscowościach górskich, w Krakowie czy na Śląsku też występuje duże zanieczyszczenie powietrza. Dlaczego więc krytykować Zakopane?

Oczywiście, w wielu miejscach w Polsce panuje zła jakość powietrza i wszędzie powinno się zabiegać o czyste powietrze. Polska, obok Bułgarii, ma najgorsze powietrze w całej Unii Europejskiej. W wielu miejscowościach powstają lokalne alarmy smogowe, choćby w Rabce, Jeleniej Górze czy w Nowym Sączu. Zakopane jest jednym z głównych ośrodków turystyki górskiej oraz sportu i dlatego uważamy, że powinno być wzorem dla innych. Apelujemy zatem o zadbanie o zdrowie mieszkańców i turystów. Często wskazuje się, że jakość powietrza w Zakopanem nie jest zła, gdyż np. w Krakowie powietrze jest jeszcze gorszej jakości. Należy pamiętać, że Kraków jest trzecim najbardziej zanieczyszczonym miastem w Unii Europejskiej (!). Zakopane nie powinno się zatem porównywać do Krakowa! Zakopane jest miejscowością górską, która rywalizuje nie tylko z innymi kurortami polskimi, ale również z kurortami alpejskimi. Gdy porównamy np. jakość powietrza w Zakopanem i francuskim Chamonix, to niestety zimowa stolica Polski wypada bardzo źle.

grafika7
Grafika nr 7: Porównanie jakości powietrza w Zakopanem i Chamonix. Grafika obrazuje teoretyczną sytuację: ilość dni z ogłoszonym alarmem smogowym w latach 2010-2015, przy założeniu, że Zakopane podlegałoby francuskiemu prawu ochrony środowiska (alarm smogowy we Francji ogłaszany jest przy stężeniu 80 ug/m3 lub wyższym, w Polsce: min. 300 ug/m3). Obliczenia: Polska Zielona Sieć. Dane: Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie oraz http://www.air-rhonealpes.fr/publications/statistiques-des-indices-iqa-sur-chamonix. Fot. Kamil Michoński, Jan Wierzejski


Działania podejmowane dotychczas przez miasto są niewystarczające - mówimy tu o wieloletnich zaniedbaniach. Problem istnieje od lat i odpowiedzialność za niewystarczające działania ponoszą także poprzednie władze miasta. Przykładowo: zgodnie z Programem Ochrony Powietrza dla Województwa Małopolskiego do końca 2015 roku miasto miało zlikwidować 496 starych pieców węglowych. W tym czasie zlikwidowano zaledwie 21 pieców – tj. 4% planu. Kluczowe jest systemowe rozwiązanie problemu – wprowadzenie uchwały antysmogowej dla Zakopanego. Taką możliwość daje ustawa antysmogowa.

16. Czy geotermia może rozwiązać problem smogu?

Def. geotermia – wykorzystanie energii cieplnej zawartej w wodach termalnych podłoża niecki podhalańskiej
Geotermia jest optymalnym rozwiązaniem problemu brudnego powietrza w Zakopanem, ale nie jedynym. Nie wszędzie można ją rozwijać. Dlatego ważne jest zarówno inwestowanie w to naturalne bogactwo Podhala, ale trzeba także rozwijać inne odnawialne źródła energii (OZE), jak kotły na biomasę czy pompy ciepła.
Już dzisiaj energia geotermalna ogrzewa ok. 35% budynków mieszkalnych w Zakopanem.  Nadal jednak około 60% budynków mieszkalnych na terenie miasta ogrzewanych jest przy pomocy indywidualnych źródeł ciepła, często za pomocą pieców na węgiel i drewno. W mniejszym stopniu budynki ogrzewane są gazem, energią elektryczną, olejem opałowym i gazem płynnym.

17. Węgiel jest brudny, ale czy palenie drewnem nie jest „eko”?

Wbrew częstemu przekonaniu o „czystości” spalanie drewna również może powodować wysokie emisje zanieczyszczeń. Palenie w tradycyjnym kominku emituje nawet dwa razy tyle pyłów (PM10) niż węgiel spalany w starym kotle. Dlatego w Zakopanem potrzebna jest także debata o paleniu w kominkach. Przykładowo, w Krakowie palenie w kominkach zostanie całkowicie zakazane. W Zakopanem powinno się co najmniej zakazać palenia drewnem w mało wydajnych piecach. Drewno powinno być spalane wyłącznie w wysoko sprawnych instalacjach.

18. Czy nie wystarczy się skupić na wyeliminowaniu palenia śmieci, aby zlikwidować smog?

Niestety, wyeliminowanie palenia śmieci nie wystarczy, aby pozbyć się smogu. Palenie śmieci jest zabronione przez prawo i władze powinny ten zakaz bezwzględnie egzekwować – do tej pory tak się nie dzieje. W październiku 2015 r. straż miejska otrzymała wreszcie uprawnienia do kontroli pieców pod kątem spalania śmieci i ważne żeby przeprowadzała częste, systemowe kontrole i karała łamiących prawo. Do tej pory kontrole nie przynoszą skutku, gdyż strażnicy nie posiadają odpowiednich narzędzi do przeprowadzenia skutecznej kontroli. Miasto powinno podpisać umowę z certyfikowanym laboratorium, dzięki której strażnicy mogliby pobierać próbki z paleniska w celu sprawdzenia, czy popiół nie pochodzi ze spalania odpadów.
Strażnicy miejscy mogą wchodzić na prywatne posesje i kontrolować, czy w kotłowniach nie są spalane śmieci. W razie stwierdzenia naruszenia przepisów, strażnicy mają prawo nałożyć mandat w wysokości do 500 zł, a gdy sprawa trafi do sądu – możliwa jest grzywna do 5 tys. zł lub areszt.
Jednak, aby pozbyć się smogu potrzebna jest uchwała antysmogowa wprowadzająca równe zasady dla wszystkich mieszkańców. Zakopiańczycy powinni otrzymać pomoc finansową na wymianę pieców w ciągu kilku lat.

19. Dlaczego postulujemy przyjęcie uchwały antysmogowej? Czy nie wystarczy program wymiany pieców przewidziany w Programie Ograniczenia Niskiej Emisji?

Położenie Zakopanego w kotlinie wymaga podjęcia bardziej zdecydowanych działań. Nawet wymiana tysiąca stu pieców (zgodnie z optymistycznym wariantem sformułowanym w Planie Gospodarki Niskoemisyjnej) w Zakopanem może okazać się nieskutecznym narzędziem walki ze smogiem. Za kilka lat może się okazać, że smog się nie zmniejszył, bo inni mieszkańcy zainstalowali w tym czasie kolejne „kopciuchy” na węgiel. Będzie to nie tylko nieefektywne działanie, ale też de facto marnowanie publicznych pieniędzy. Ustawa antysmogowa daje samorządom skuteczniejsze narzędzia walki ze smogiem w postaci uchwały antysmogowej.

20. Dlaczego chcecie zakazać palenia węglem?

Z uwagi na trudność wyegzekwowania od mieszkańców norm emisji zanieczyszczeń dla pieców węglowych, uważamy że skuteczniejszą w skutkach formą będzie całkowita ich eliminacja i wprowadzenia zakazu stosowania węgla. Postulujemy wprowadzenie standardu emisyjnego instalacji grzewczych na poziomie 20 mg/m3.
Kotły węglowe V klasy są dwa razy bardziej emisyjne od nowoczesnych kotłów na pellet (40 mg/m3 vs 20 mg/m3) oraz wielokrotnie bardziej emisyjne od innych rozwiązań takich jak geotermia, pompy ciepła, gaz czy olej (patrz: grafika w załączeniu). Kotły V klasy mają emisję pyłów na poziomie 40 mg/m3 (tzn. są niskoemisyjne w porównaniu ze starym piecem węglowym, który emituje 420 mg/m3). Tak niski poziom emisji z pieców węglowych V klasy istnieje wyłącznie przy założeniu, że będzie w nich spalany węgiel dobrej jakości. Przy paliwie niskiej jakości takim jak muł czy miał węglowy, emisja ta jest znacznie wyższa. Należy zauważyć, że w Polsce nie istnieją normy jakości węgla, stąd nie ma możliwości zapewnienia, że kotły klasy V będą efektywnym rozwiązaniem w walce ze smogiem. Organizacje ekologiczne oraz Polski Alarm Smogowy od lat zabiegają o ustanowienie takich norm - silny opór ze strony lobby górniczego nakazuje wnioskować, że takie uregulowanie nie zostanie wprowadzone w dającej się przewidzieć przyszłości.
Należy pamiętać, że spalanie drewna także może powodować ogromne emisje zanieczyszczeń. Spalanie drewna powinno dlatego odbywać się tylko w wysoko wydajnych instalacjach.  

21. Ludzie palą węglem z oszczędności

Zdajemy sobie sprawę, że finanse są kluczową sprawą dla walki ze smogiem. Dlatego miasto powinno pozyskać środki na dofinansowanie termomodernizacji budynków oraz wymianę źródeł ciepła. Precyzyjna lista źródeł finansowania takich działań jest określona w Planie Gospodarki Niskoemisyjnej dla Zakopanego (str. 168 i nast.). Można też – wzorem Krakowa – wesprzeć przez pewien czas osoby gorzej usytuowane w opłaceniu wyższych rachunków za energię. Mieszkańcy powinni mieć możliwość skonsultowania się w tych sprawach z ekodoradcą. Dziś ci z zakopiańczyków, którzy są już „eko” – tzn. używają np. geotermii, gazu czy pomp ciepła, czują się oszukani, bo ponieśli pewne koszty, a sąsiedzi i tak palą czym chcą, trując wszystkich. Uchwała antysmogowa będzie tym samym sprawiedliwym rozwiązaniem.

22. Czy spaliny samochodowe są główną przyczyną zanieczyszczenie powietrza w Zakopanem?

To nie samochody są główną przyczyną przekroczeń norm emisji pyłów, a spalanie węgla  i drewna w domach. Zanieczyszczenia samochodowe jak najbardziej mają swój udział w emitowanych do atmosfery zanieczyszczeniach, dlatego ważne jest by ograniczać ruch samochodowy, rozwijać w mieście i w powiecie transport publiczny i rowerowy, a także m.in. stworzyć szybkie połączenie kolejowe, które będzie konkurencyjna dla zakopianki. Jednak nie należy traktować rozwoju transportu zbiorowego jako najwłaściwszej odpowiedzi na problem przekroczenia norm emisji pyłów. Dzienne wykresy przedstawiające stężenia zanieczyszczeń pyłem PM10 ze stacji pomiarowej WIOŚ wyraźnie wskazują, że najwyższe stężenia występują rano oraz wieczorem i w nocy - czyli wtedy, gdy mieszkańcy intensywnie ogrzewają swoje domy. Ruch samochodowy w godz. 22-2 w nocy jest mały, często natomiast występują w tym czasie bardzo wysokie stężenia pyłów.

grafika8Grafika nr 8. Stężenie pyłu PM10 dnia 3 stycznia 2016 roku w Zakopanem. Tego dnia średnie stężenie dobowe wyniosło 201 ug/m3 (402 % normy). Wyraźnie widoczne są bardzo wysokie stężenia pyłów PM10 rano oraz wieczorem i w nocy, gdy ludzie palą w piecach. W ciągu dnia (godz. 11-17) zanieczyszczenie zdecydowanie niższe. Źródło: WIOŚ w Krakowie; www.monitoring.krakow.pios.gov.pl

organizatorzy
partnerzy
Joomla SEO by AceSEF